L-lysine: doseringsvormen en welke te kiezen

In de schappen van apotheken en sportvoedingswinkels is L-lysine te vinden in capsules, tabletten, poeder, kauwvormen en zelfs lippenbalsems. De opschriften op de etiketten zijn vaak verwarrend: 'L-lysine', 'lysinehydrochloride', 'lysine 1000 mg'. De redactie heeft uitgezocht welke vormen er bestaan, hoeveel aminozuur er werkelijk in zit en hoe je de variant kiest die bij je doel past.

Chemische vormen van L-lysine

L-lysine is een essentieel aminozuur dat het menselijk lichaam niet zelf aanmaakt en uit voedsel moet halen. In de natuur en in supplementen wordt juist het L-isomeer gebruikt: alleen dat bouwen de cellen in eiwitten in. D-lysine is biologisch weinig actief, dus als op het etiket alleen 'lysine' zonder letter staat, bedoelt de fabrikant vrijwel altijd de L-vorm.

De meest voorkomende chemische vorm in supplementen is L-lysinemonohydrochloride (L-lysine HCl). Dit is een zout van het aminozuur met zoutzuur: het is stabiel, lost goed op in water, klontert niet en is goedkoop in de productie. Juist het hydrochloride wordt via industriële fermentatie in enorme hoeveelheden gewonnen, onder meer voor veevoeder, waardoor de kostprijs minimaal is.

Een belangrijk detail: in het hydrochloride wordt een deel van de massa gevormd door chloor. Als je rekent met de molaire massa's, is ongeveer 80% van de massa van L-lysinehydrochloride het aminozuur zelf. Een capsule van '1000 mg L-lysine HCl' bevat dus ongeveer 800 mg vrije lysine. Zorgvuldige fabrikanten vermelden beide getallen, maar niet allemaal doen dat.

Minder vaak komen de vrije base van L-lysine en L-lysineacetaat voor. De vrije base is hygroscopisch en minder goed houdbaar, waardoor die in consumentenproducten weinig wordt gebruikt. Acetaat wordt vooral toegepast in oplossingen voor parenterale voeding. Voor de gewone mens is er in de opname geen principieel verschil tussen deze vormen: in de maag geven ze allemaal hetzelfde lysine-ion.

Doseringsvormen: capsules, tabletten, poeder, crèmes

Capsules— het populairste formaat. Een typische dosis in één capsule is 500 of 1000 mg hydrochloride. Capsules hebben geen smaak, zijn handig om mee te nemen, en de gelatine- of plantaardige omhulling lost snel op in de maag. Het nadeel is een hogere prijs per gram in vergelijking met poeder.

Tablettenbevatten meestal 500 tot 1000 mg en meer hulpstoffen: bindmiddelen, vulstoffen, coatings. Grote tabletten zijn voor sommige mensen moeilijk door te slikken. Daarentegen combineren tabletten lysine vaak met vitamine C, zink of plantaardige extracten, wat handig kan zijn als je juist zo'n combinatie nodig hebt.

Poeder— de meest economische optie, vooral voor wie enkele grammen per dag inneemt. Het hydrochloride heeft een merkbaar bitterzoute smaak, dus het kun je beter oplossen in sap of toevoegen aan een eiwitshake. Voor een nauwkeurige dosering heb je een maatlepel of keukenweegschaal nodig, want 'op het oog' is het makkelijk om er een veelvoud naast te zitten.

Crèmes en lippenbalsemsmet lysine worden gepositioneerd als middel bij herpesuitslag. De wetenschappelijke onderbouwing voor lokale vormen is aanzienlijk zwakker dan voor orale: de meeste onderzoeken werden uitgevoerd met lysine in tabletvorm. Vaak bevatten zulke crèmes ook zinkoxide, kruidenextracten of vitaminen, waardoor het effect van lysine afzonderlijk moeilijk te beoordelen is.

Er bestaan ook kauwtabletten en zuigtabletten met lysine en zink, gericht op 'ondersteuning van het immuunsysteem'. Daarin is de dosis lysine meestal klein en het gehalte aan suiker of zoetstoffen merkbaar. Voor systematisch gebruik in de doses die in klinisch onderzoek zijn bestudeerd, is dit formaat weinig praktisch.

Lysine in geneesmiddelen is geen supplement

Het woord 'lysine' komt vaak voor in de namen van geneesmiddelen, en dat leidt tot verwarring. In veel geneesmiddelen speelt lysine de rol van tegenion — het vormt een zout met de belangrijkste werkzame stof om de oplosbaarheid of verdraagbaarheid ervan te verbeteren. Voorbeelden zijn lysineacetylsalicylaat — een oplosbare vorm van acetylsalicylzuur, en lysineclonixinaat — een niet-steroïde ontstekingsremmer.

In Oekraïne is het geneesmiddel L-lysine-escinaat welbekend — een oplossing voor intraveneuze toediening, waarin de belangrijkste werkzame stof escine uit de zaden van de wilde kastanje is, en lysine daarmee een zout vormt. Het geneesmiddel wordt in het ziekenhuis toegepast bij oedeem op voorschrift van een arts. Met voedingssupplementen met lysine heeft het niets te maken, en het is ontoelaatbaar om het 'voor de sport' te gebruiken.

De hoeveelheid lysine in zulke geneesmiddelen is relatief klein, en het farmacologische effect wordt door een andere component bepaald. Richt u dus bij het zoeken naar een L-lysinesupplement op de productcategorie: een voedingssupplement of sportvoeding met één werkzame stof — L-lysine of het hydrochloride ervan.

Nog een categorie zijn de therapeutische mengsels en aminozuuroplossingen voor klinische voeding. Ze bevatten lysine samen met andere aminozuren, worden door artsen voorgeschreven aan patiënten die niet gewoon kunnen eten, en zijn evenmin een alternatief voor supplementen voor een gezond mens.

Hoe kies je een vorm die bij je doel past

De keuze van de vorm hangt vooral af van waarvoor en in welke dosis je lysine inneemt. In het klassieke onderzoek van Griffith en medeauteurs (1987) bij terugkerende herpes kregen de deelnemers driemaal daags 1000 mg L-lysine, oftewel 3 g per dag. Voor zulke hoeveelheden betekenen capsules van 500 mg zes capsules per dag, en wordt poeder rationeler.

• Incidenteel gebruik of kleine doses (tot 1 g):capsules of tabletten — het eenvoudigst en zonder smaakproblemen.
• Een lange kuur van 2 tot 3 g per dag:poeder van het hydrochloride of capsules van 1000 mg, om het aantal eenheden te verminderen.
• Een gecombineerde aanpak voor het immuunsysteem:tabletten met lysine, zink en vitamine C, als de doses van de componenten aan je behoeften voldoen.
• Lokale verzorging van de lippen:crèmes als aanvulling, maar niet als vervanging van de orale vorm.

Voor sporters die genoeg eiwit binnenkrijgen, is een apart lysinesupplement voor massaopbouw meestal niet nodig: wei-eiwit, vlees, vis, eieren en peulvruchten leveren lysine in hoeveelheden die de minimale behoefte ruim overtreffen. Volgens de schatting van WHO/FAO/UNU (2007) bedraagt de behoefte van een volwassene ongeveer 30 mg lysine per kilogram lichaamsgewicht per dag.

Vegetariërs die zich vooral met granen voeden, doen er goed aan op lysine te letten, want juist dat is het beperkende aminozuur van tarwe, rijst en maïs. Toch is het verstandig eerst het dieet te optimaliseren met peulvruchten, soja en linzen, en pas daarna supplementen te overwegen.

Als je lysine samen met een eiwitshake inneemt, wordt de poedervorm het handigst: die voeg je eenvoudig toe aan de shaker. De bittere smaak van het hydrochloride is in een shake met cacao of vanille bijna niet te proeven.

Productkwaliteit en het lezen van het etiket

Controleer als eerste hoe de dosis is vermeld: 'L-lysine (als L-lysinehydrochloride) 800 mg' of 'L-lysinehydrochloride 1000 mg'. Dat zijn verschillende schrijfwijzen van dezelfde hoeveelheid. Als alleen 'lysine 1000 mg' zonder nadere toelichting staat, is het verstandig contact op te nemen met de fabrikant of een product met een transparante etikettering te kiezen.

Het tweede punt is de samenstelling van de hulpstoffen. Een goede capsule bevat een minimum aan componenten: de werkzame stof, de omhulling en eventueel een antiklontermiddel. Een lange lijst van kleurstoffen, aroma's en vulstoffen in een eenvoudig aminozuursupplement is een reden om je af te vragen.

Het derde aspect is de onafhankelijke kwaliteitscontrole. GMP-certificaten, analyseresultaten van derden en de aanwezigheid van het product in het officiële register van voedingssupplementen vergroten het vertrouwen. Voor sporters die dopingcontroles ondergaan, zijn certificeringsprogramma's voor de afwezigheid van verboden stoffen bijzonder belangrijk, hoewel lysine zelf niet in de Verboden Lijst van WADA staat.

Let ten slotte op de bewaarcondities. Lysinepoeder kan vocht opnemen, dus na opening moet je het potje goed sluiten en op een droge, koele plaats bewaren. Klonterig of van kleur veranderd poeder kun je beter niet gebruiken.

Conclusies van de redactie

De meeste L-lysinesupplementen bevatten het hydrochloride, waarvan ongeveer 80% van de massa het aminozuur zelf is. Deze vorm is stabiel, het best onderzocht en doet in opname niet onder voor 'vrije' lysine.

Capsules zijn handig voor kleine doses, poeder is zuinig voor kuren van enkele grammen per dag, en crèmes hebben een beperkte wetenschappelijke onderbouwing. Geneesmiddelen met lysine in de naam, zoals lysine-escinaat, zijn geen supplementen en worden alleen op voorschrift van een arts gebruikt.

Lees bij het kiezen van een product het etiket zorgvuldig: de vorm, de hoeveelheid zuivere lysine, de samenstelling van de hulpstoffen en de kwaliteitsbevestiging wegen zwaarder dan marketingbeloften.

Om het beeld aan te vullen raden we aan onze artikelen te lezen 'Wie L-lysine niet mag gebruiken', 'Mythes over L-lysine' en 'Waarmee L-lysine te combineren'.

Literatuurlijst

1. Griffith RS, Walsh DE, Myrmel KH, et al. Success of L-lysine therapy in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Dermatologica. 1987;175(4):183–190.
2. Mailoo VJ, Rampes S. Lysine for herpes simplex prophylaxis: a review of the evidence. Integr Med (Encinitas). 2017;16(3):42–46.
3. Hayamizu K, Oshima I, Fukuda Z, et al. Safety assessment of L-lysine oral intake: a systematic review. Amino Acids. 2019;51(4):647–659.
4. Tomé D, Bos C. Lysine requirement through the human life cycle. J Nutr. 2007;137(6 Suppl 2):1642S–1645S.
5. WHO/FAO/UNU Expert Consultation. Protein and amino acid requirements in human nutrition. WHO Technical Report Series 935. Geneva: World Health Organization; 2007.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard. Prohibited List. Montreal: WADA; актуальна редакція.