Hoe kies je een goede CLA: waar te letten op het etiket

Twee potjes CLA met hetzelfde getal '1000 mg' op de voorkant kunnen een merkbaar verschillende hoeveelheid van het geconjugeerde linolzuur zelf bevatten. De redactie heeft uitgezocht welke regels op het etiket er echt toe doen, hoe je de werkelijke dosis omrekent en aan welke kenmerken je een doordacht product van een marketingproduct onderscheidt.

'1000 mg olie' tegenover '1000 mg CLA'

De meest voorkomende valkuil is de verwarring tussen de massa olie in de capsule en de massa CLA zelf. Commerciële CLA wordt uit saffloer- of zonnebloemolie gewonnen door isomerisatie van linolzuur, en het uiteindelijke concentraat bestaat niet voor 100% uit CLA: er blijven andere vetzuren in achter, met name oliezuur en palmitinezuur.

Verantwoordelijke fabrikanten vermelden op het samenstellingspaneel (Supplement Facts) beide getallen: bijvoorbeeld 'CLA oil 1000 mg, wat X mg CLA levert'. Ontbreekt het tweede getal, dan kunt u niet precies weten hoeveel werkzame stof u binnenkrijgt. Gestandaardiseerde grondstofmerken zoals Tonalin of Clarinol hebben doorgaans een opgegeven CLA-gehalte van ongeveer driekwart van de massa olie of meer.

Om producten te vergelijken raadt de redactie aan niet de prijs per potje te berekenen, maar de prijs per gram CLA zelf. Een op het eerste gezicht goedkoper product met een lagere concentratie en minder capsules kan omgerekend naar de werkelijke dosis duurder uitvallen.

In de onderzoeken waarnaar fabrikanten verwijzen, werd meestal ongeveer 3 tot 6 g CLA per dag gebruikt (de meta-analyse van Whigham en medeauteurs, 2007, vatte het effect samen bij een dosis van ongeveer 3,2 g). Als een portie van het product bijvoorbeeld slechts 1 g levert, moet u beseffen dat de 'onderzoeksdosis' nog ver weg is.

Isomeren en chemische vorm

CLA is niet één stof, maar een groep isomeren. In supplementen overheersen er twee: cis-9,trans-11 (dit isomeer overheerst ook in zuivelproducten) en trans-10,cis-12. Juist aan het isomeer trans-10,cis-12 wordt bij dieren het belangrijkste effect op het vetweefsel toegeschreven, maar ook de meeste metabole waarschuwingen.

Onderzoek van de groep van Risérus (2002) toonde aan dat geïsoleerd trans-10,cis-12 bij mannen met het metabool syndroom de insulinegevoeligheid verslechterde en markers van oxidatieve stress verhoogde. Producten met een 'verhoogd' gehalte van uitsluitend dit isomeer zijn daarom niet beter — integendeel, ze vragen om meer voorzichtigheid.

Standaard kwaliteitsproducten bevatten ongeveer gelijke delen van de twee belangrijkste isomeren. Het is goed wanneer de fabrikant deze verhouding op het etiket of in de specificatie vermeldt. Het ontbreken van elke informatie over de isomeren is een reden om de verkoper een extra vraag te stellen.

Wat de chemische vorm betreft, wordt CLA geleverd in de vorm van vrije vetzuren of triglyceriden. In vergelijkend onderzoek werden beide vormen gebruikt, en volgens Gaullier en medeauteurs (2004) gaven beide een vergelijkbaar effect op de vetmassa. De vorm is dus geen doorslaggevend criterium, maar de vermelding ervan op het etiket getuigt van de transparantie van de fabrikant.

Versheid, oxidatie en de capsule

CLA is een meervoudig onverzadigd vetzuur en dus vatbaar voor oxidatie. Geoxideerde olie verliest niet alleen kwaliteit, maar kan ook een onaangename geur en een slechtere verdraagbaarheid hebben. Daarom is het belangrijk dat er in de samenstelling een antioxidant zit — meestal gemengde tocoferolen (vitamine E) of rozemarijnextract.

Let op de houdbaarheidsdatum en de productiedatum. Een potje waarvan de houdbaarheid nog maar enkele maanden loopt, kunt u beter niet kopen voor een lange kuur. Na opening moet het product op een droge, koele plaats worden bewaard, goed gesloten en uit direct zonlicht.

Een eenvoudige test thuis is een capsule doorsnijden en aan de inhoud ruiken. Een scherpe 'visachtige' of ranzige geur wijst op oxidatie. Verse CLA heeft een lichte olieachtige geur of ruikt bijna nergens naar.

De omhulling van capsules wordt meestal van gelatine gemaakt, dus voor vegetariërs is het belangrijk te zoeken naar een aanduiding van een plantaardige omhulling. Ook wordt op het etiket vaak de aanwezigheid van glycerine en kleurstoffen vermeld — dit zijn hulpstoffen die de werkzaamheid niet beïnvloeden, maar van belang kunnen zijn voor mensen met allergieën.

De samenstelling van 'toevoegingen' en propriëtaire mengsels

Veel producten worden gepositioneerd als 'CLA', maar zijn in werkelijkheid complexe vetverbranders waarin CLA slechts een van de componenten is. In zulke mengsels komen vaak cafeïne, groenethee-extract, synefrine, L-carnitine, chroom, peperextracten enzovoort voor.

Het probleem van 'propriëtaire mengsels' (proprietary blend) is dat de fabrikant alleen de totale massa van het mengsel vermeldt en niet de hoeveelheid van elk ingrediënt. Daardoor kan de werkelijke dosis CLA symbolisch zijn en de dosis stimulerende middelen onbekend.

Voor mensen met hypertensie, hartritmestoornissen, angst of slapeloosheid is de aanwezigheid van stimulerende middelen een principiële kwestie. Als u juist CLA nodig hebt, kies dan een monoproduct zonder vreemde werkzame componenten.

Bij het lezen van de samenstelling moet u ook letten op beweringen als 'verbrandt vet zonder dieet' of 'gegarandeerd 10 kg eraf'. Het effect van CLA bij mensen is bescheiden, en zulke beloften wijzen eerder op agressieve marketing dan op de kwaliteit van het product.

• Zoek een monoproduct met een duidelijk vermelde hoeveelheid CLA per portie.
• Vermijd propriëtaire mengsels zonder vermelding van de doses.
• Controleer of er een antioxidant in de samenstelling zit.
• Let op de verhouding van de isomeren, als die vermeld is.
• Sta sceptisch tegenover beloften van snel gewichtsverlies.

Certificering en fabrikant

Voedingssupplementen ondergaan in de meeste landen niet dezelfde werkzaamheidstoetsing als geneesmiddelen. Daarom is onafhankelijke certificering door externe laboratoria een van de weinige manieren om zeker te weten dat de inhoud van het potje overeenkomt met het etiket.

Voor sporters die dopingcontroles ondergaan, zijn programma's als Informed Sport of NSF Certified for Sport bijzonder belangrijk. De consensus van het IOC over voedingssupplementen (Maughan et al., 2018) waarschuwt uitdrukkelijk voor het risico van verontreiniging van supplementen met verboden stoffen en adviseert producten met zo'n keuring te kiezen.

Het is ook nuttig te controleren of op het etiket het volledige adres van de fabrikant of importeur, het partijnummer en — voor de EU-markt — de naleving van de eisen van de levensmiddelenwetgeving staan vermeld. Het ontbreken van basisinformatie over de fabrikant is een ernstig alarmsignaal.

In de Europese Unie heeft EFSA de geclaimde eigenschappen van CLA met betrekking tot de lichaamssamenstelling beoordeeld en niet voldoende onderbouwd bevonden voor toegestane gezondheidsclaims. Formuleringen als 'klinisch bewezen vetverbrandend' op Europese etiketten zouden daarom vragen moeten oproepen.

Conclusies van de redactie

Een goed CLA-product vermeldt eerlijk de hoeveelheid CLA zelf per portie, niet alleen de massa olie, bevat een antioxidant en verbergt de dosis niet in een propriëtair mengsel.

De verhouding van de isomeren en de vorm (vrije zuren of triglyceriden) zijn extra kenmerken van de transparantie van de fabrikant; producten waarin uitsluitend het isomeer trans-10,cis-12 overheerst, zijn niet 'sterker', maar vragen om meer voorzichtigheid.

Vergelijk de prijs per gram CLA, controleer de versheid en geef voor sportdoeleinden de voorkeur aan producten met onafhankelijke certificering.

We raden ook aan te lezen 'CLA in de massafase: heeft het zin', 'CLA en slaap' en 'Hoe kies je een goed chroompicolinaat: waar te letten op het etiket'.

Literatuurlijst

1. Whigham LD, Watras AC, Schoeller DA. Efficacy of conjugated linoleic acid for reducing fat mass: a meta-analysis in humans. Am J Clin Nutr. 2007;85(5):1203–1211.
2. Gaullier JM, Halse J, Høye K, et al. Conjugated linoleic acid supplementation for 1 y reduces body fat mass in healthy overweight humans. Am J Clin Nutr. 2004;79(6):1118–1125.
3. Risérus U, Arner P, Brismar K, Vessby B. Treatment with dietary trans10cis12 conjugated linoleic acid causes isomer-specific insulin resistance in obese men with the metabolic syndrome. Diabetes Care. 2002;25(9):1516–1521.
4. Risérus U, Basu S, Jovinge S, et al. Supplementation with conjugated linoleic acid causes isomer-dependent oxidative stress and elevated C-reactive protein. Circulation. 2002;106(15):1925–1929.
5. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
6. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to conjugated linoleic acid (CLA) isomers. EFSA Journal. 2010.